1) घराची जागा ( Housing Location)
घराचे स्थान निरोगी असावे, गोंगाट, प्रदूषण यांपासून शक्यतो घर पुरेसे सुरक्षित असावे. घरातल्या माणसांच्या संख्येच्या हिशेबात घरातली जागा, खोल्या, सोयी पुरेशा आहेत काय? कुटुंबाच्या मानाने पर लहान पडत असेल तर अनेक अडचणी निर्माण होतात. लहान घरातही पडदे / पडदी करून थोडी सोय करता येते. खेड्यातील गावठाणात जागांची टंचाई असते. घरे लहान व एकमेकांना लागून असतात, नव्या घरांत मात्र जास्त सोयी करणे शक्य असते. सर्वसाधारणपणे प्रति माणशी 100 चौ. फूट जागा असावी. घराची उंची निदान 10 फूट असावी म्हणजे हवा खेळती राहते आणि कोंदटपणा जाणवत नाही.
घराची रचना आणि बांधकाम
उंदीर, साप, किडे यांच्यापासून सुरक्षितता, उजेड व हवा खेळण्यासाठी खिडक्याची आणि दरवाज्यांची रचना, ओल न राहणे, इत्यादी अनेक गोष्टी घरबांधणीत बघाव्यात. घराचे जोले पुरेसे उंच ठेवले तर उंदीर व इतर प्राण्यापासून थोडे संरक्षण मिळते. यामुळे पावसाळयात ओलही रहात नाही.
जमीन सारवण्याऐवजी टाईल्स किंवा सिमेंट कोबा केल्यास स्वच्छता राहू शकते. सिमेंट कोव्याचा खर्च फार येत नाही, खिडक्या पुरेशा व समोरासमोर असल्यास हवा खेळती राहते आणि घर जास्त तापत नाही. याच दृष्टीने पत्र्याऐवजी कॉले असणे फायद्याचे ठरते. मातीच्या भिंतीमुळे घर उन्हाळ्यात थंड आणि हिवाळ्यात उबदार राहते. आधुनिक घरबांधणी शास्त्रात यासाठी न भाजलेल्या मातीच्या विटा (थोडे सिमेंट वापरून) वापरण्याची पध्दत आहे. मात्र अशा मातीच्या विटांच्या भिंतीवर छप्पर पुढे आलेले असले तर पावसापासून संरक्षण मिळते.
घराची व परिसराची स्वच्छता है आरोग्याचे महत्त्वाचे अंग आहे. यांतले बरेचसे प्रश्न हे निकृष्ट राहणीमान म्हणजेच 'गरिबी' असल्याने निर्माण होत असतात. काही थोडे प्रश्न माहितीमुळे सूटू शकतात. या सर्व प्रश्नांचा आता आपण विचार करू था. घर व परिसराच्या स्वच्छतेत खालील बाबी प्रमुख आहेत.
पुरेशी योग्य जागा
रचना व बांधकाम
आंघोळीसाठी आडोसा / स्नानगृह
मलमूत्र विसर्जनासाठी संडास
घन कचरा व्यवस्थापनासाठी कंपोस्ट
सांडपाण्यासाठी परसबाग किंवा शोषखड्डा
निर्धूर चूल
जनावरासाठी वेगळा गोठा
घराजवळ झाडे
स्वच्छ पाणी पुरवठा
घराजवळ झाडे
घराजवळ सावलीसाठी आणि प्राणवायूसाठी झाडे असणे चांगले. झाडांमुळे आजूबाजूची हवा थंड राहते.
गोठा व जनावरे
ग्रामीण भागात विशेषतः डोंगराळ भागात घरामध्येच गुरे बांधण्याची पध्दत सर्रास दिसून येते. गुरांची काळजी व खर्चाची काटकसर यामुळे गोठे घरात ठेवण्याची पध्दत असावी.
गुरांमुळे पिसवा गोचिडी यांचा त्रास तर होतोच पण काही आजारही गुरांमुळे घरात शिरतात. मुख्यतः श्वसनसंस्थेचे
जंतुदोष आणि त्वचारोग यांचा त्रास गोठ्यांमुळे घरात येतो. ज्यांना शक्य असेल त्यांनी घरापासून जनावरांचा गोठा निदान 10-20 फूट लांब ठेवला पाहिजे. वा-याची दिशा पाहून गोठा ठेवल्यास जास्त चांगले. ज्यांना वेगळा गोठा ठेवणे शक्य नाही त्यांनी गोठा आणि घर यामध्ये सलग भिंत ठेवावी. यात मध्ये दार ठेवू नये.
जनावरांचे मलमूत्र ही एक मोठी समस्या असते. हाताने शेण गोळा करणे आणि त्याचा वापर करणे हे व्यक्तिगत आरोग्याला अपायकारक असते. परंतु भारतीय समाजात परंपरेने शेणाच्या वापराला महत्त्व आहे. शेणाचा खतासाठी किंवा गोबरगॅससाठी परस्पर (न हाताळता) वापर करता आला तर जास्त चांगले. गोव-यांसाठी वापर करताना काही यंत्रांचा वापर केला किंवा रबरी हातमोजे वापरले तर जास्त चांगले.
आंघोळीसाठी स्नानगृह
आंघोळीसाठी आडोसा असणे आवश्यक आहे. आडोसा नसल्यास कपडे ठेवूनच आंघोळ करावी लागते. त्यामुळे खरुज, गजकर्ण इ. आजार होण्याची शक्यता असते. साधा पत्र्याचा किंवा तट्टयाचा आडोसा चालतो. आंघोळीचे पाणी जमिनीत मुरण्यासाठी शोषखड्डा किंवा परसबाग असावी.
मलमूत्र विसर्जनासाठी संडास
शहरातील घरांमध्ये आता संडास अनिवार्य आहे. त्याशिवाय घराचा आराखडा मंजूरच होत नाही. असेच आता खेडयांमध्येही झाले पाहिजे. संपूर्ण स्वच्छता अभियानामध्ये अनेक गावांमध्ये घरगुती संडास झाले आहेत.
चांगल्या घरांचे मूलभूत घटक (Basic elements of good housing )
Ventilation and Spacing (वायुजीवन आणि अंतर) : बंदिस्त जागेच्या आतील हवा बाहेर जाऊन त्या ठिकाणी बाहेरील हवा आत येण्याची म्हणजे तेथे हवा खेळती रहाण्याची क्रिया. ही क्रिया नैसर्गिक वा यांत्रिक रीत्या पदर्तित केलेली असते. बंदिस्त जागेला हवेचा पुरवठा करण्याच्या क्रियेत तितक्याच घनफळाची उच्छ्वासित हवा बाहेर घालवून देण्याचा समावेश होतो. ही हवा औद्योगिक प्रक्रियेला निर्माण झालेले वास, उष्णता अपायकारक वायू अथवा धूळ यानीही भरलेली असण्याची शक्यता आहे. घरातील जागेचे वायुवीजन केले नाही, तर तेथील हवा कुबट होऊन तेथील तापमान व आर्द्रता ही प्रतिकूल होतात. घरातील माणसांच्या अंगातील उष्णता बाहेर जाण्यास अडथळा होतो, तसेच माणसाना अस्वस्थ वाटू लागते आणि काम करण्यास उत्साह वाटत नाही. जागा फारच कोटट असली तर खाण्याचे पदार्थ नासतात व त्यांना दुर्गंधी येऊ लागते. हवेत असलेल्या सूक्ष्मजतूंची वाढ होते व त्यामुळे काही माणसाना ओकारी होते व काहींचे डोके दुखू लागते. मोठाल्या जहाजातील पाण्याखाली असणान्या भागात काम करणारे कर्मचारी व खोल खाणीत उतरुन अंगमेहनतीचे काम करणारे मजूर यांच्यासाठी वायुवीजन अगदी अत्यावश्यक असते
नैसर्गिक वायुवीजन
नैसर्गिक वायुवीजन धुराड्यासारख्या साधनामुळे निर्माण होणान्या उष्णता संनयनामुळे (गरम झालेली हवा वर जाऊन तिची जागा थंड हवेने घेतल्याने होणाऱ्या उष्णता संकमणामुळे) अथवा वान्यामुळे किंवा या दोन्हींमुळे घडून येते. या दोन्ही प्रेरणा लहान व बऱ्याचदा बदलल्या असतात. खिडक्या उघडून अथवा बंद करून या प्रेरणाच्या परिणामकारकतेला मदत होते. नैसर्गिक वायुवीजनाची जागा मोठ्या प्रमाणात यांत्रिक वायुवीजनाने व वातानुकूलनाने घेतलेली असली, तरी अद्यापही घरे, शाळा आणि व्यापारी व औद्योगिक इमारती यात नैसर्गिक वायुवीजनाचा बऱ्याच प्रमाणात उपयोग करण्यात येतो. प्रचलीत वारे असलेल्या प्रदेशांत आणि ज्या उंच औद्योगिक इमारतीत उपयुक्त समयन प्रेरणा पुरविणारी उष्ण उपकरणसामग्री आहे तेथे नैसर्गिक वायुवीजन करावयाच्या जागेला हवा आत येण्यासाठी व बाहेर जाण्यासाठी असे दोन निरनिराळे मार्ग ठेवतात.
Details of house plumbing and drainage ( घराचे प्लंबिंग आणि ड्रेनेजचे तपशील)
प्लविंग तुमच्या घराचा अतिशय महत्वपूर्ण घटक आहे कारण यामुळे तुमच्या बाथरुम, किचन, लॉन इ.मध्ये आणि पासून पाण्याच्या स्थिर अभिसरणाची खात्री मिळते उचित, टिकाऊ प्लविंग यंत्रणेची खात्री देण्यासाठी, अतिरिक्त काळजी अगदी नियोजनाच्या टप्प्यापासूनच घेतली जाणे आवश्यक आहे.
1) योग्य पाइप निवडा
तुमच्या पाण्याच्या पाइपचा आकार आणि सामुग्री पाण्याच्या दाबावर अवलंबून असते. धातूचे पाइप त्याच्या दृढतेमुळे व टिकाऊपणामुळे वॉटर पंप आणि सबमर्सिबल्सच्या जोडण्यांसाठी आदर्श असतात
2) हुशारीने नियोजन करा
तुमच्या घराच्या आराखड्याचे नियोजन करताना, किचन, बाथरूम आणि लॉन्ड्री रूम एकमेकांजवळ ठेवल्यामुळे पायपिंगचा खर्च वाचेल आणि सांध्यांमध्ये गळती होण्याची शक्यता कमी होईल.
3) कन्सिल केलेले पाइप
अतिरिक्तपणे तुमच्या घराचे कल्सिल पाइपिंग देखील नियोजन टप्प्यात ठरवता येऊ शकते. यामुळे स्थानापन्नता तुमच्या घराचा लुक खराब करणार नाही याची ग्वाही तुम्हाला मिळण्यात मदत होते. हिवाळा draining पाणी करण्यासाठी कॉटेज तयार करणे, पाणी विलीन करा! टिप्स frosts प्रतीक्षेत आहेत. घराच्या
पाइपलाइनमधून पाणी काढून टाका एक देशाच्या घरात, जेथे ते वसंत ऋतु पासून शरद ऋतूतील राहतात, पाणी पुरवठा आधी पाणी पुरवटा संरक्षित आहे. हिवाळ्यासाठी कॉटेजवर पाईपमधून पाणी कसे काढून टाकावे हे आपल्याला माहित असल्यास हे काम पूर्ण करण अप्रिय नाही. फॉस्टवड सिस्टम आणि प्लविंग उपकरणाच्या स्वरुपात अप्रिय परिणाम.वॉटर डुक वॉटर सप्लाय सिस्टमचे संरक्षण
गोळ्या पंपिंग उपकरणे, पाईप्स, घरगुती उपकरणे नष्ट करू शकतात, जर आपण हिवाळ्यासाठी द्रव सोडला तर जेव्हा सिस्टम उबदार नसते आणि देश घर गरम होत नाही. त्यामुळे, जेथे ते गोठवू शकलेले पाणी काढून टाकले जाते. पाणी पुरवठा प्रणाली तयार करताना द्रव ड्रेन सिस्टमचा विचार केला गेला है करण सोयीस्कर आहे.
हे करण्यासाठी ऑफ वेटिंग मधुकर सेट करा
1. चेक वाल्वच्या समोर घरासाठी पाईप पुरवठा पाईपवर क्रेनसह एक टी.
2. तळाच्या मुद्द्यांवर अंतर्गत वायरिंगवर निचरा साठी वाल्व, 3. पाईप सेक्स कोटिंग अंतर्गत असल्यास, सिस्टमला झूजण्यासाठी कंप्रेसरसाठी अडॅप्टर्स स्थापित करा.
4. चेक वाल्वच्या समोर, बॉयलरकडे जाणारा एक पाईप वर क्रेनसह एक टी. एक निर्दयी नळीवर समान मजबुतीकरण आरोहित आहे.
5. थोडेसे द्रव असल्यास दंव दरम्यान तुटलेल्या सिंगल-आर्ट फॉल्सचा वापर करू नका. स्वर gaskets सह सिरेमिक cranes स्थापित,
पाणी पुरवठा डिझाइन करताना विचारात घेतले. हिवाळ्यासाठी पाणी घासणं
औद्योगिक स्वच्छता ( Industrial Hygiene )
औदयोगिक स्वच्छतेचा अर्थ काय आहे ?
औदयोगिक स्वच्छतेची व्याख्या की विज्ञान आणि कला त्या पर्यावरणीय घटक किंवा कामाच्या ठिकाणी किंवा त्यातून उद्भवणारे ताण, ज्यामुळे आजारपण, बिघडलेले आरोग्य आणि कल्याण किंवा लक्षणीय अस्वस्थता होऊ शकते, त्या पर्यावरणीय घटकाची अपेक्षा, ओळख, मूल्यमापन आणि नियंत्रण यासाठी समर्पित आहे.
औदयोगिक स्वच्छता उपकरणे
औद्योगिक स्वच्छता उपकरणे तुमची गुंतवणूक सुरक्षित ठेवतात, तुमच्या सुविधा स्थानिक नियमांचे पालन करतात आणि तुमचे कामगार प्रदूषक वायू किंवा विषारी बाष्पांच्या गळतीपासून सुरक्षित असतात. तुमच्याकडे सर्वात अद्ययावत तंत्रज्ञान असल्याची खात्री करा, विश्वसनीय गॅस मॉनिटरिंग राखण्यासाठी दुरुस्ती आणि कॅलिब्रेशन सपोर्टच्या प्रवेशासह. आमच्या पर्यावरणीय कौशल्याने तुम्ही तुमची कंपनी, कामगार आणि शेजारच्या समुदायांमध्ये स्वच्छ, सुरक्षित आणि आरोग्यदायी हवा गुणवत्ता आहे हे जाणून तुम्ही सहज श्वास घेऊ शकता. धूळ, इतर कण, विषारी वायू आणि फरारी उत्सर्जनाचे निरीक्षण करा आणि शोधा. प्रदूषक, धूळ किंवा विषारी वायूंसारखे वायुजन्य कण गळतीमुळे होणाऱ्या घातक हवेच्या गुणवत्तेच्या पातळीचा त्वरित शोध आणि चेतावणी देणारे मॉनिटर्स आणि विश्लेषकांसह व्यावसायिक आरोग्य राखा.
औद्योगिक स्वच्छता उपकरणे तुमची गुंतवणूक सुरक्षित ठेवतात, तुमच्या सुविधा स्थानिक नियमांचे पालन करतात आणि तुमचे कामगार प्रदूषक, वायू किंवा विषारी बाष्पांच्या गळतीपासून सुरक्षित असतात. तुमच्याकडे सर्वात अद्ययावत तंत्रज्ञान असल्याची खात्री करा, विश्वसनीय गॅस मॉनिटरिंग राखण्यासाठी दुरुस्ती आणि कॅलिब्रेशन सपोर्टच्या प्रवेशासह. आमच्या पर्यावरणीय कौशल्याने तुम्ही तुमची कंपनी, कामगार आणि शेजारच्या समुदायांमध्ये स्वच्छ, सुरक्षित आणि आरोग्यदायी हवा गुणवत्ता आहे हे जाणून तुम्ही सहज श्वास घेऊ शकता.
प्रमाणित औद्योगिक स्वच्छताशास्त्रज्ञांच्या मते, औद्योगिक स्वच्छता धोके केलेली नियंत्रणे साधारणपणे पाच भिन्न रूपे घेतात: - आणि ते कमी करण्यासाठी लागू
पर्यावरणीय, रासायनिक, जैविक, भौतिक आणि अर्गोनॉमिक
Source of dust and gaseous pollutants in the industry occupation hazards (उद्योग व्यवसायातील धोक्यांमधील धूळ आणि वायू प्रदूषकांचे स्त्रोत)
जेव्हा असे काही कण (प्रदूषक) मानवी किंवा नैसर्गिक कारणांमुळे आपल्या वातावरणात प्रवेश करतात, जे संपूर्ण परिसंस्थेसाठी हानिकारक असतात, त्याला वायु प्रदूषण म्हणतात. वायू प्रदूषणाचा घातक परिणाम संपूर्ण ग्रहावर होतो. धुळीतील जड़ कण, चिमणीतून निघणारा धूर इत्यादी स्वच्छ वातावरणात गेल्यावर हवा प्रदूषित होते, ज्याचा आरोग्यावर आणि पर्यावरणावर वाईट परिणाम होतो. वायू प्रदूषण हे प्रामुख्याने मानवी कारणांमुळे होते. जड धातूचे कण, सल्फर (एस), कार्बन मोनोऑक्साइड (CO), प्रदूषित हवेतील इतर हानिकारक कण आपल्या शरीरात जातात आणि आपल फुफ्फुस कमकुवत करतात, ज्यामुळे आपली अंतर्गत शक्ती कमी होते, परिणामी सरासरी आयुर्मान (ज्याला आयुष्य देखील म्हणतात) कमी होते.
मानवनिर्मित वायू प्रदूषण
वायू प्रदूषणात मानवी योगदान नैसर्गिक घटनांपेक्षा जास्त आहे. जीवाश्म इंधनापासून जड उद्योगापर्यतच्या प्रदूषणात मानवाची महत्त्वाची भूमिका आहे. गैर-संघटित धोरणांद्वारे, कारखाने, संशोधन केंद्रे, रासायनिक वनस्पती, आधुनिक शेती, वाहतूक, थर्मल पॉवर स्टेशन इ. सल्फर डायऑक्साइड (SO2), नायट्रोजन डायऑक्साइड (NO2), कार्बन मोनोऑक्साइड (CO), मिथेन (CH4) आणि इतर हानिकारक किरण आणि प्रदूषक वातावरण प्रदूषित करण्यासाठी सोडले जातात.
जीवाश्म इंधन उत्सर्जन जीवाश्म इंधन जसे की कोळसा, पेट्रोलियम आणि इतर कारखान्यातील ज्वलनशील पदार्थाचे ज्वलन हे वायू प्रदूषणाचे प्रमुख कारण आहे. जीवाश्म इंधनाचा वापर सामान्यतः पॉवर प्लांट्स, उत्पादन कारखाने, तसेच भट्टी आणि इतर प्रकारच्या इंधन जळणान्या गरम उपकरणांमध्ये केला जातो. वातानुकूलित आणि इतर सुविधा पुरवण्यासाठी देखील मोठ्या प्रमाणात विजेची आवश्यकता असते, ज्यामुळे अधिक उत्सर्जन होते, परिणामी वातावरणात जास्त प्रमाणात प्रदूषक प्रवेश करतात. कार्बन डायऑक्साइड (CO2) जीवाश्म इंधनाच्या ज्वलनाने मोठ्या प्रमाणात तयार होतो, जे हरितगृह परिणामाचे मुख्य कारण आहे. चीन, अमेरिका आणि भारत हे अनुक्रमे जगातील सर्वात मोठे जीवाश्म इंधन जाळणारे देश आहेत.
वाहतुकीद्वारे कार्बन मोनॉक्साईड आणि नायट्रोजन ऑक्साईड्स, मिथेन आणि हायड्रोकार्बन्स (एचसी) वाहतुकीतून सोडले जातात. या प्रकारचे प्रदूषक ग्लोबल वार्मिंगला प्रोत्साहन देतात, परिणामी पृथ्वीचे तापमान सतत वाढत आहे.
जंगलतोड वाढती लोकसंख्या, शेतीसाठी जमीन, दैनंदिन गरजा भागवण्यासाठी मोठमोठी जंगले मोकळ्या शेतात रूपांतरित झाली आहेत, अशा घटनांमुळे निसर्गात असंतुलन निर्माण होते, परिणामी वातावरणाच्या रचनेत अनियमितता येते आणि वातावरण प्रदूषित होते. 2020 च्या ताज्या अहवालानुसार, भारतातील 24.56 टक्के क्षेत्रफळावर जंगले आहेत, तर 33 टक्के भूभागावर जंगले असावीत. उलट दिवसेंदिवस लोकसंख्या वाढत आहे, जंगले नष्ट होत आहेत.
उद्योग अन्न प्रक्रिया, पॅकेजिंग, पेपर इंडस्ट्रीज, हेवी मेटल कंपन्या, रिफायनरी कारखाने, जड कण ( शिसे, तांबे, लोखंडी धातूच्या कणांसह ) आणि रासायनिक प्रयोगशाळांमधून विविध हानिकारक वायू बाहेर पडतात. या प्रकारच्या धुरामुळे श्वसनाचे आजार होतात, आम्लवृष्टी होते आणि मानवी जीवनावर परिणाम होतो.
